Trí tuệ cảm xúc là gì? Khám phá bí quyết thành công và hạnh phúc
Vì sao người có trí tuệ cảm xúc cao lại thường nhận được sự mến cảm của những người xung quanh? Để tìm hiểu về một ngôi trường hạnh phúc, ba mẹ nên chú ý đến những yếu tố nào? Bài viết dưới đây của Trường Sydney sẽ giải đáp những câu hỏi này!
Xem thêm: Thuyết đa trí tuệ là gì? Tìm hiểu 8 loại trí thông minh theo Howard Gardner
Định nghĩa về trí tuệ cảm xúc (EQ)
Ngày nay, các thông tin liên quan về EQ (Emotional Quotient) đã trở nên phổ biến hơn so với một vài năm trước đây. Điều đó cũng phần nào chứng minh tầm quan trọng của trí tuệ cảm xúc trong cuộc sống hằng ngày. Xét về mặt lý thuyết, EQ đề cập đến khả năng mà một người nhận thức rất rõ những biến chuyển về mặt cảm xúc của mình, biết được cách kiểm soát chúng, đồng thời sử dụng các kỹ năng của mình một cách linh hoạt trong giao tiếp hằng ngày.
Trong môi trường học đường, học sinh có cần trau dồi trí thông minh cảm xúc không? Câu trả lời là có. Bằng chứng là bên cạnh những bài kiểm tra về chỉ số thông minh IQ, các nhà nghiên cứu cũng phát triển các bài kiểm tra về chỉ số EQ đối với các bạn học sinh. Người ta tin rằng sự phát triển đồng đều về 2 chỉ số này sẽ giúp trẻ tăng cường khả năng tư duy logic, khả năng phản biện, năng lực học thuật, đồng thời cải thiện khả năng quản lý cảm xúc và học cách sống hạnh phúc hơn.
Theo nhà tâm lý học Daniel Goleman – người phổ biến khái niệm EQ – trí tuệ cảm xúc bao gồm 5 yếu tố chính:
- Tự nhận thức (Self-awareness)
- Tự điều chỉnh (Self-regulation)
- Động lực nội tại (Motivation)
- Thấu cảm (Empathy)
- Kỹ năng xã hội (Social Skills)
Giáo dục về trí tuệ cảm xúc
Trong bối cảnh các trường học liên tục đổi mới chương trình học để đáp ứng với xu hướng thời đại, học sinh tại các ngôi trường hạnh phúc được khuyến khích thấu hiểu và làm chủ cảm xúc của chính mình; từ đó, các em sẽ sở hữu được chiếc chìa khóa vàng giúp mở ra cánh cửa đi đến thành công và tương lai hạnh phúc.
Nói một cách cụ thể, một học sinh có EQ cao sẽ có khả năng:
- Biết tự trấn an khi thất bại hay bị từ chối
- Tạo dựng và giữ gìn mối quan hệ tích cực với bạn bè, thầy cô
- Biết đặt mình vào vị trí người khác để thấu hiểu, sẻ chia
- Có tinh thần hợp tác, không ích kỷ, biết điều tiết cái tôi
- Dễ dàng thích nghi với môi trường mới hoặc thay đổi
Trái lại, học sinh không có chỉ số cảm xúc cao thường gặp khó khăn trong giao tiếp, dễ nổi nóng, mất bình tĩnh hoặc bị cuốn theo cảm xúc tiêu cực. Điều này có thể ảnh hưởng đến cả học tập, sức khỏe tinh thần và khả năng hội nhập xã hội sau này.
Trường học có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển EQ cho trẻ bởi trẻ dành phần lớn thời gian để học tập và trau dồi bản thân tại trường. Đó không chỉ là nơi các em nâng cao kiến thức mà còn là nơi các em cảm thấy được yêu thương, công nhận và cảm thấy an toàn khi thể hiện chính mình.
Tại ngôi trường hạnh phúc Trường Sydney, chương trình well-being và chương trình Giáo dục Cảm xúc Xã hội (Social & Emotional Learning) được tích hợp vào các hoạt động học tập để giúp các em nuôi dưỡng trí tuệ cảm xúc của mình. Quan niệm rằng “Học sinh hạnh phúc là học sinh thành công”, Trường Sydney kiến tạo một môi trường học tập nơi các em được học tập với chương trình giáo dục vượt trội, khám phá bản thân và trải nghiệm những điều mới lạ của thế giới.
Làm thế nào để giúp trẻ phát triển EQ?
1. Bài kiểm tra trí tuệ cảm xúc phổ biến
Ba mẹ có thể sử dụng các bài kiểm tra đã được nghiên cứu kỹ lưỡng và công nhận rộng rãi để đo lường chỉ số EQ của trẻ, chẳng hạn như:
Mayer-Salovey-Caruso (MSCEIT)
Đây là một công cụ được phát triển bởi John D. Mayer, Peter Salovey và David R. Caruso – ba nhà tâm lý học nổi tiếng. Đối với bài kiểm tra này, người làm bài được yêu cầu giải quyết các tình huống cảm xúc cụ thể thay vì chỉ chọn mức độ đồng tình. MSCEIT tập trung vào 4 năng lực cốt lõi của trí tuệ cảm xúc: nhận biết cảm xúc, sử dụng cảm xúc để suy nghĩ, thấu hiểu cảm xúc và quản lý cảm xúc.
Nhờ tính khách quan và nền tảng lý thuyết vững chắc, MSCEIT được sử dụng rộng rãi trong lĩnh vực giáo dục, phát triển kỹ năng cá nhân và lãnh đạo. Đây là một công cụ giá trị giúp học sinh, giáo viên và phụ huynh hiểu sâu sắc hơn về khả năng cảm xúc – yếu tố quan trọng quyết định sự thành công và hạnh phúc bền vững.
Emotional and Social Competency Inventory (ESCI)
Bài kiểm tra tâm lý này được phát triển bởi nhà tâm lý học Daniel Goleman – cha đẻ của khái niệm trí tuệ cảm xúc hiện đại – cùng với Richard Boyatzis và các cộng sự tại Hay Group (nay thuộc Korn Ferry). ESCI tập trung vào việc đo lường các năng lực cảm xúc và xã hội (emotional & social competencies), được thể hiện qua hành vi trong môi trường sống, học tập và làm việc. Điểm nổi bật của ESCI là phương pháp đánh giá 360 độ, tức là ngoài bản thân tự đánh giá, người làm bài còn được nhận phản hồi từ nhiều người xung quanh như bạn học, giáo viên, đồng nghiệp hoặc quản lý (trong môi trường doanh nghiệp).
ESCI tập trung đánh giá 12 năng lực cảm xúc & xã hội, được chia thành 4 nhóm chính: tự nhận thức, tự quản lý, nhận thức xã hội và quản lý mối quan hệ. Với đối tượng học sinh và giáo viên, ESCI không chỉ giúp nhận biết điểm mạnh và điểm cần cải thiện trong năng lực cảm xúc – xã hội, mà còn là nền tảng để xây dựng các chương trình phát triển cá nhân, kỹ năng mềm và năng lực lãnh đạo.
2. Cách để trau dồi EQ
Dưới đây là một số gợi ý nhỏ mà phụ huynh có thể áp dụng hàng ngày để phát triển trí tuệ cảm xúc cho con:
- Đặt câu hỏi về cảm xúc mỗi ngày: “Hôm nay con cảm thấy thế nào?” – Một câu hỏi đơn giản nhưng hiệu quả để giúp con dừng lại và kết nối với cảm xúc.
- Đọc sách cùng con: Những câu chuyện có nhân vật trải qua các tình huống cảm xúc là công cụ rất tốt để giúp trẻ học cách thấu cảm và nhìn nhận vấn đề đa chiều.
- Thực hành lòng biết ơn: Cuối ngày, cùng con viết hoặc nói về 3 điều con biết ơn hôm nay – giúp xây dựng lối sống tích cực, biết trân trọng những điều nhỏ bé.
- Hướng dẫn con phản ứng trước thất bại: “Con không sao khi thua đâu, điều quan trọng là mình đã cố gắng và biết sai ở đâu để sửa.”
- Khuyến khích con bộc lộ và quản lý cảm xúc thông qua nghệ thuật: vẽ tranh, viết nhật ký, chơi nhạc, kể chuyện.
Vai trò của gia đình trong việc phát triển EQ
EQ không phải là thứ có thể “dạy” như một môn học mà là năng lực cần nuôi dưỡng lâu dài thông qua môi trường sống và cách giáo dục của người lớn.
Phụ huynh đóng vai trò nền tảng trong hành trình phát triển trí tuệ cảm xúc cho con:
- Lắng nghe thay vì phán xét: Khi con buồn bực hoặc tức giận, hãy để con được thể hiện cảm xúc trước khi cha mẹ đưa ra lời khuyên.
- Gọi tên cảm xúc: “Con đang buồn vì bạn không chơi với con đúng không?” – Hành động này giúp trẻ học cách nhận diện cảm xúc một cách rõ ràng.
- Chia sẻ cảm xúc của người lớn: “Hôm nay mẹ hơi lo vì công việc, nhưng mẹ đang cố gắng giữ bình tĩnh” – giúp con thấy rằng cảm xúc là điều ai cũng có, và việc điều tiết cảm xúc là hoàn toàn có thể học được.
- Không khen thưởng cảm xúc tích cực và trừng phạt cảm xúc tiêu cực: Mọi cảm xúc đều có giá trị và đáng được tôn trọng. Điều quan trọng là trẻ học được cách kiểm soát và sử dụng cảm xúc đó đúng cách.
Một đứa trẻ có trí tuệ cảm xúc cao là một đứa trẻ mạnh mẽ từ bên trong – điều mà không bài kiểm tra học thuật nào có thể đo lường hết được. Có nhiều cách để con trẻ nuôi dưỡng, trong đó, mối liên kết giữa gia đình và nhà trường đóng vai trò vô cùng quan trọng.
Để được tư vấn về chương trình giáo dục hạnh phúc đang được triển khai tại Trường Sydney, ba mẹ liên hệ hotline 0988 966 688 hoặc Facebook.
ĐĂNG KÝ TƯ VẤN
Liên hệ với SISS để được giải đáp các thắc mắc về Chương trình đào tạo và tư vấn tuyển sinh.
